Zadania otwarte z wykorzystaniem klasycznych klocków drewnianych i klocków „Lego”

Zadania otwarte z wykorzystaniem klasycznych klocków drewnianych i klocków „Lego”

1. Klocki drewniane

(dla 6 – 8 latków)

Do konstruowania zadań otwartych, na bazie klocków drewnianych, bardzo dobrze nadają się zestawy liczące po 52 klocki. Taki popularny, typowy zestaw, składa się z klocków podstawowych, prostopadłościennych, o wym. 3x3x6 cm, płytek 3x6x1,5 cm, kostek 3x3x3 cm, walców o średnicy ф3 i wysokości 6 cm, klocków „daszków” 3x6x1,5.

Rys. 01

Część klocków podstawowych ma półkoliste wycięcia. Typowa zabawa z takimi klockami  polega na ogół na wznoszeniu różnych budowli, rozwiniętych lub nie, w miarę fantazji i inicjatywy  i kreatywności dziecka. Poszczególne elementy są układane w system w taki sposób, że klocki leżą jeden na drugim, w warunkach równowagi trwałej Rys.02.

Rys. 02

Jedynie dwie żółte płytki należało docisnąć klockami zielonymi, ale ich użycie nie było spowodowane świadomą troską o stabilność budowli. Po prostu należało gdzieś te zielone klocki wstawić.

A. Wprowadzenie  - budowa „bramki”

Na  początku zabawy z tymi klockami polecamy dzieciom wybudować „bramkę”, taką, żeby mógł przez nią przejechać mały samochodzik np. typu matchbox. Najprostsze wykonanie tego zadania   to bramka, taka jak na Rys 03. Widać, że samochodzik nie może mieć większej szerokości niż ok. 5,5 cm, bo klocek zamykający bramkę od góry musi się na czymś opierać. Zadanie jest łatwe i zazwyczaj wszystkie dzieci sobie z nim radzą.

Rys. 03

Następny krok to zadanie postawienia bramki dla samochodziku szerszego. Bramka musi mieć w tzw. „świetle” np. 14 - 15 cm. To zadanie jest trudniejsze, ale w najprostszym wykonaniu może wyglądać jak na Rys. 04.

Rys. 04

Chcąc uzyskać większy prześwit musimy wysunąć klocki i na nich ustawić następne, również nieco wysunięte.  Żeby jednak te wysunięte klocki nie spadły, trzeba je przycisnąć z góry klockami o odpowiednim ciężarze. Nawiasem mówiąc jest  to zasada tzw. „fałszywego stropu” stosowanego  przez Egipcjan  w budowie piramid i grobowców.  W kolejnych próbach powiększamy wymagania co do szerokości bramki, dochodząc do wyników „rekordowych” Rys. 05 i 06

Rys. 05


Rys. 05

Cała sztuka stawiania takich bramek - jak już wspomniano -  polega na tym, że chcąc wysunąć klocek postawiony na np. klocku 3x3x6, musimy go obciążyć, żeby konstrukcja się nie przewróciła -  Rys. 06. 

W sumie idea jest prosta, ale wykracza zdecydowanie poza „wykształcenie” dzieci 6 – 8 letnich. Nie mają pojęcia o zasadach równowagi i uczą się ich w praktyce, przeżywając kolejne „katastrofy budowlane” w drodze do sukcesu. Można następnie przeprowadzić zawody:  kto zbuduje bramkę o szerszym prześwicie. 

Zawody muszą jednak wykluczać podpatrywanie i w związku z tym wymagają posiadania  kilku kompletów klocków – na szczęście dość tanich. 

Na I etapie budowania bramek nie stawiamy wymagań co do wysokości prześwitu. W II etapie można dodać warunek, żeby przez bramkę mógł przejechać konkretny samochodzik. Można budować „domek” dla misia ( malutkiego!) lub innego zwierzątka z plastiku lub ceramiki. Zaleca się, żeby nauczycielki same przećwiczyły stawianie takich bramek, zwłaszcza tych o największym prześwicie i największej wysokości. Trzeba dla danego kompletu określić granice jego możliwości, żeby nie wymagać od dzieci zbyt wiele.

B. Budowa „przęsła”

Kolejnym zadaniem jest budowa „przęsła”,  podobnego do dawnych mostowych przęseł obrotowych. Tego szczegółu nie trzeba objaśniać dzieciom, bo sama idea jest łatwa i prosta,  a jej wyjaśnienie może dla dzieci okazać się zawiłe.

Konstrukcja polega na tym, że wychodząc z pojedynczego klocka podstawowego 3x3x6 cm rozbudowujemy konstrukcję na boki, tak, aby uzyskać jak największą rozpiętość „przęsła” – Rys. 07. Oczywiście zaczynamy od szerokości niezbyt dużej, łatwej i stopniowo dochodzimy do „rekordów” – Rys. 08.

Rys. 07

Podobnych zabaw o typie zadań otwartych można oczywiście wymyślić więcej. Zadanie musi być wykonalne i  musi korzystać z zasad nieznanych dzieciom. Jednakże nie wolno dzieciom okazywać dezaprobaty w  przypadku niepowodzeń.

2. Klocki Lego

Klocki Lego dają większe możliwości kompozycyjne,  jednocześnie jednak ograniczają możliwości rozwiązań konstrukcyjnych. Ich kształt, pomijając klocki wyspecjalizowane, używane w budowie samochodzików, helikopterów łódek, itp. narzuca w zasadzie sposób ich wykorzystania:  płytki układamy jedna na drugiej, tak, żeby czopy dolnej weszły w gniazda górnej. Daje to dużą stabilność konstrukcji i wytrzymałość. Otwarte zadania, wykorzystujące klocki Lego muszą wybiegać poza te schematy. 

Z klocków Lego można wykonać dwie  podstawowe konstrukcje, dające możliwości niestandardowego ich wykorzystania.

Rys. 08

A.   Wieża.

Kilku grupom dzieci rozdajemy jednakowe, wyliczone komplety podstawowych klocków. Komplety powinny zawierać pewną ilość klocków o podwójnej długości w stosunku do szerokości, potrójną i poczwórną. Zaleca się, żeby tych najdłuższych było najwięcej. Dzieciom polecamy zbudować wieżę najwyższą jaką się da, z danego zestawu klocków.  Dzieci myślące standardowo będą budowały wieże w sposób typowy dla klocków Lego, tzn. będą je łączyły, wykorzystując czopy i gniazda klocków ( Rys. 08).  W ten sposób jednak nie da się uzyskać jakiejś większej wysokości. 

Można jednak – Rys 09 - zbudować z krótkich klocków „gniazdo”, a długie połączyć „na zakładkę” i uzyskany w ten sposób długi element wstawić w „gniazdo”. Ten  sposób daje największą wysokość wieży, i dziecko, które wpadnie na taki pomysł, to – być może -  przyszły wybitny wynalazca!

Rys. 09

B. „Mostek”

Kolejną konstrukcją z klocków Lego może być mostek. Zakładamy odległość „przyczółków”, np. 20 cm  (to zależy od ilości posiadanych klocków) i polecamy zbudować mostek. Mostek jest następnie poddawany próbie obciążenia;  można obciążać go drewnianymi klockami z poprzednich zadań lub odważnikami. Należy wiedzieć, że mostek taki jak na Rys. 10, może wytrzymać obciążenie nawet do 5 kG!

Rys. 10

Mostek ma – jak widać – konstrukcję standardową, tzn. z klocków Lego dzieci budują możliwie szeroką belkę i poddają ją próbie obciążenia. Obciążenia można realizować z pomocą dynamometru (wagi sprężynowej) lub dowolnych ciężarków. Problem jedynie w tym, że jeśli dojdzie do „katastrofy”, to te doraźnie użyte ciężary np. torebki z cukrem po 1 kg ( tak niekiedy było!) mogą narobić kłopotu.

Znacznie lepszą konstrukcję przedstawia Rys 11.

Rys. 11

Mostek jest zbudowany na zasadzie zbliżonej do konstrukcji kratownic. Przy tej samej ilości użytych klocków, jego nośność jest znacznie większa.  I tu zasady jakie mają zastosowania w tej „konkurencji” wykraczają poza granice wiedzy kilkulatków. Te dzieci, które same wpadną na koncepcję wieży budowanej „na zakładkę” lub mostku  o konstrukcji „kratownicowej” powinny być zauważone i poddane wychowaniu, poszerzającemu MYŚLENIE.

Poza klockami drewnianymi i klockami Lego istnieją jeszcze inne możliwości niestandardowego wykorzystania różnych zabawek. Każde takie odmienne wykorzystanie zabawki jest „odkryciem” dziecka i z jednej strony świadczy o dużym potencjale kreatywności wrodzonej, z drugiej, takie dziecko wymaga specjalnej troski o dalszy jego rozwój w dobrym, wartościowym kierunku.

Jan Boratyński