Nowa rola nauczyciela XXI wieku

Nowa rola nauczyciela XXI wieku

Wstęp

XXI wiek - to epoka informacji, która charakteryzuje się dynamizmem i globalizacją. Różni się zasadniczo jakościowo od poprzedniej, przemysłowej epoki. W rozwiniętych krajach ludzie pracujący w sferze produkcyjnej stanowią zaledwie 20%. Głównym towarem i warunkiem konkurencyjnej przewagą staje się jakość informacji, przede wszystkim naukowej i technologicznej. Świat w ostatnich 20 latach zmienił się, stał się dynamiczny, podręczniki starzeją się, jeszcze zanim zostaną wypuszczone w świat. W sferach wysokich technologii okres starzenia się wiedzy ocenia się na półtora – trzy lata. Dziś nie można wykształcić się tak, aby być pewnym swojej wiedzy „kwalifikowanego pracownika” w dłuższym okresie czasu. Nowa epoka wymaga wysokiego napięcia intelektualnych i psychicznych sił człowieka, który musi być skutecznym w każdej sferze działalności. Nowa epoka wrzuca nas w konkurencyjne otoczenie, często komplikując możliwości samorealizacji.

Potok informacji naukowej, reklamowej, życiowej, technicznej, fachowej i politycznej na jednego statystycznego człowieka katastroficznie rośnie. Jednak jeżeli będziemy jej unikać, ryzykujemy tym, że będziemy manipulowani i kierowani jak marionetki. Nowoczesne szkolnictwo nie uczy podejścia twórczego do przetwarzania wiedzy, ponieważ jego podstawowe zasady zostały stworzone w XVIII wieku i wtedy służyło do rozwiązywania zadań z innej epoki – epoki uprzemysłowienia.

Obecna szkoła nie jest dostosowana do otaczających ją warunków. Dlatego też kryzys nauczania objął cały świat. Wyjściem z kryzysu jest wykształcenie systemowych integratorów posiadających szerokie spektrum wieloprzedmiotowej wiedzy, umiejących rozwiązywać twórcze zadania, rozwiązywać sprzeczności. Niestety, nie służy temu szkoła i to jest przyczyną kryzysu jaki objął cały świat.

1. Teoria Rozwiązywania Innowacyjnych Zadań (TRIZ)

Wyjściem z tej sytuacji jest przyjęcie podstawowych zasad TRIZ do opracowania nowego systemu kształcenia:

  • Systemowe myślenie,
  • Wielowariantowość pojęciowa
  • Umiejętność rozwiązywania sprzeczności
  • I kreatywność

Należy pamiętać, że systemowe myślenie nie dotyczy bezpośrednio kreatywności, ale kreatywność bez podejścia systemowego jest mało produktywna.

Te pojęcia leżą u podstaw edukacyjnej koncepcji „Uniwersalnego nauczyciela”, metodologicznej podstawy, która wykazuje TRIZ – teorię rozwiązywania innowacyjnych zadań, zakładający, że systemy (obiekty, rzeczy, procesy) rozwijają się wg pewnych prawidłowości, te prawidłowości mogą być poznane i wykorzystane do stworzenia podstaw prognozowania rozwoju systemów i rozwiązywania pojawiających się, bieżących sprzeczności w ich rozwoju.

Twórca teorii – H. Altshuller opublikował pierwszą książkę w roku 1956, natomiast obecnie specjaliści z TRIZ prowadzą konsultacje w firmach w USA, Japonii, Kanadzie i Europie Zachodniej. Wśród klientów są: Ford, General Motors, Procter & Gamble, Kodak, Xerox.
 

Co daje TRIZ:

  • Najpotężniejszy instrument rozwiązywania realnych, innowacyjnych, twórczych i wynalazczych zadań;
  • Ogromną liczbę rozwiązanych inżynierskich zadań w skali: od kosmicznych i wojskowych technik do zwykłych, życiowych problemów
  • Efektywne doświadczenia wykorzystania metod TRIZ w nietechnicznych sferach
  • 20-letnie doświadczenie w szkoleniu dzieci w różnym wieku.

Jako przykład efektywności zastosowania metody TRIZ można pokazać firmę Samsung, która dzięki pomocy specjalistów z TRIZ oszacowała ekonomiczny efekt – 90 mln $ USA.

Pedagogiczna praktyka pokazała, że naukę można podawać w ciekawej i naturalnej formie, wówczas szkoła nie będzie tracić wielu w tej licznie najzdolniejszych dzieci, którym szybko naprzykrza się nauka na pamięć.

2. Nauczyciel uniwersalny

Od wieków podstawową funkcją pedagogiki było: rekonstrukcja kultury społeczeństwa i przekazanie jej następnemu pokoleniu. Kultura to ogół stereotypowych zachowań przyjętych w danym społeczeństwie; podstawowych nowych i życiowych pojęć i paradygmatów, które zachowały się w technologii i sposobów rozwiązywania zadań.

Podstawowa sprzecznością nowoczesnego kształcenia związana z jego funkcją jest sprzeczność miedzy ogromną prędkością gromadzenia ludzkości i stosunkowo niską szybkością gromadzenia wiedzy poszczególnych ludzi.

Pojemność globalnej wiedzy człowieka rośnie jak minimum w geometrycznym postępie. A technologia nauczania każdego człowieka pozostaje praktycznie bez istotnych zmian i nie gwarantuje odpowiedniego wzrostu (adopcji asymilacji) wiedzy.

Dotychczas zwiększenie erudycji osiągało się w zasadzie drogą ekstensywną: powiększeniem czasu uczniowskiego. Nowoczesna pedagogika wie i szereg sposobów intensyfikacji nauczania, lecz ogólnie rzecz biorąc problemów one nie rozwiązują. Pojawiła się dostatecznie silna idea (ale jeszcze nie przestudiowana technologicznie) idea: uczyć, przede wszystkim, nie konkretnej wiedzy, a raczej sposobów szybkiej i efektywnej adopcji wiedzy (umiejętności uczenia się). Jednakże opracowanie jej i wdrożenie to podstawowy i główny problem nowoczesnej pedagogiki.

Liczba nowych zadań, a także związana z nimi odpowiedzialność, z którymi zderza się każdy człowiek raptownie wzrosła. Dobrze rozwiązane zadanie daje nowe możliwości, a złe same przykrości aż do ekologicznych katastrof. Po raz pierwszy w historii ludzkości pojawiła się potrzeba kształcenia ukierunkowanych celowo przeszkolonych analityków innowacji.

Kolejną zatem funkcją  pedagogiki jest przygotowanie się  do spotkania z nowymi zadaniami, z którymi nie zderzyliśmy się wcześniej. Nasuwa się zatem pytanie jak skonstruować program nauczania, którego celem będzie przygotowanie twórczych nauczycieli ?

3. Kształcenie nauczycieli

Celem podstawowym jest formowanie charakteru i myślenia Nauczyciela, gotowego do zderzenia się z nowymi problemami. Zakładamy zatem osiągnięcie celu poprzez opracowanie pedagogicznego systemu, który nazwano ТRIZ - pedagogiką. Zawartość ТRIZ -pedagogiki wyjaśniono w postaci nst. schematu:

Rys. 1 Schemat kształcenia nauczycieli

I. Rozwój twórczej intuicji

Rozwinięta intuicja — wynik dużej liczby rozwiązanych zadań. Rozwój twórczej intuicji nauczyciela zakłąda obecność w szkolnym kursie dużej bazy twórczych szkolnych zadań . 

II. Nauka metodami rozwiązania twórczych zadań

ТRIZ - pedagogika opiera się na teorii rozwiązywania twórczych zadań: operatorzy снятия stereotypów, metody rozwiązywania sprzeczności, algorytmy rozwiązania twórczych zadań i inne narzędzia TRIZ. ТRIZ - pedagogika nie lekceważy innych metod, wykorzystując je jako pomocnicze. 
W ТRIZ - pedagogice zgromadzono doświadczenia nauczania metod rozwiązania twórczych zadań dla różnych grup wiekowych — od dzieci wieku przedszkolnego do studentów i dorosłych specjalistów, oczywiście na adekwatnych przykładach i zadaniach. Efektywne opanowanie specjalnych metod twórczej działalności opiera się na fundamencie kreatywnego myślenia, do podstawowych właściwości, do których należy zaliczyć umiejętności: 

  • poszukiwać i wydzielać prawidłowości w masywie faktów; 
  • widzieć nie ewidentnie zadane jakości przedmiotów i zjawisk, skryte zasoby dla rozwiązania zadania;
  • ustawiać przyczynowi-śledcze łańcuszki, w tej liczbie;
  • posiadać aparat formalnej logiki w umowach niedostatecznej znajomości;
  • wydzielać główne (rzecz najważniejsza) i zadawać otwierające sedno pytania (człowiekowi lub przyrodzie — wtedy chodzi o inscenizacji eksperymentu);
  • wysuwać (świadomie генерировать) hipotezy i ustawiać system kontrolnych doświadczeń;
  • operować sprzecznościami;
  • swobodnie korzystać z szerokiego pielemy różnego rodzaju analogii;
  • budować różnego typu klasyfikacji.

III. Nauka organizacji twórczej pracy


Można być bardzo utalentowanym człowiekiem i nic nie zdążyć zrobić w życiu... Bez uporczywej pracy nad nutami nie będzie muzyka-wirtuoza. Owocna praca nauczyciela nie przedstawia wartości  bez umiejętności organizowania swojej pracy. 
Organizacja pracy obejmuje: 
  • planowe zarządzanie naukową pracą; 
  • umiejętność pracowania z bazami danych, i organizowanie własnej bazy danych; 
  • referowanie; 
  • umiejętność szybkiego notowania, umiejętność przetwarzania informacji w obrazy;
  • nawyki
  • projektowanie czasu roboczego; 
Najmniej ważnymi przedstawiają się umiejętności, niezbędne przy organizacji kolektywnej intelektualnej pracy: 
  • umiejętność prowadzenia naukowej dyskusji i dawać wyraźne argumenty; 
  • umiejętność przedstawienia swoich osiągnięć w ustnej i pisemnej formie; 
  • umiejętność redagowania, recenzowania;

Zakończenie

Na progu trzeciego tysiąclecia zwykłe oświatowe technologie, które dojrzewały w 17-18 stuleciach. Chcąc uświadomić sobie istotę zmian i nie opóźnić się od zapotrzebowania żądań czasu... Przyłączajcie się!

Anna Boratyńska-Sala Politechnika Krakowska