Wykorzystanie potencjału intelektualnego do kreowania innowacyjnych produktów

Wykorzystanie potencjału intelektualnego do kreowania innowacyjnych produktów

Wstęp

O wartości firmy w XXI wieku już nie stanowi jej majątek, a wiedza i kreatywność pracowników. Minęły już czasy kiedy pracownik był tylko siłą roboczą potrzebną do wykonywania określonych zadań z klapkami na oczach.

Na rynku tak bardzo obecnie konkurencyjnym, gdzie o tym aby „być lub nie być” dla firmy stanowi ciągłe doskonalenie produktu poprzez wdrażanie systemu zarządzania jakością, ciągłe innowacje, a najlepiej wynalazki, najważniejszym aktywem jest człowiek z jego możliwościami twórczego myślenia.

W artykule przedstawiono metodykę ARIZ powszechnie znaną na całym świecie, która ma bardzo szerokie zastosowanie w każdej organizacji począwszy od tworzenia wynalazków, innowacji, modernizacji, poprzez zastosowanie w biznesie, designie, a skończywszy na pedagogice. Teoria Rozwiązywania Innowacyjnych Zadań – bo o niej mowa w treści artykułu – ostatnimi czasy rozwinęła się dodatkowo w Teorię Rozwoju Osobowości Twórczej - popularnie TROT.

TRIZ jest znany i używany bardziej w inżynierii, technologii i w konstrukcji, użycie go w obszarach biznesu i zarządzania jest właściwie nieznane. To nie powinno dziwić. TRIZ został stworzony przez inżynierów, dla inżynierów. Ale ostatnio, w ciągu 5-7 lat, kilku TRIZ - ekspertów zaczęło poszerzać zastosowanie metodyki TRIZ do biznesu i zarządzania problemami menedżerskimi. Rezultaty wydawały się być bardziej niż zachęcające. Pozornie nierozwiązywalne problemy biznesowe i z zakresu zarządzania, zostały rozwiązane bardzo szybko.

1. Zarządzanie personelem w normach ISO 9001:2000 i 9004:200

Zgodnie z szóstym punktem normy ISO 9001:2000 organizacja powinna określić i zapewnić odpowiednie środki oraz zasoby w obszarze personelu. Powinna prowadzić szkolenie, dokształcanie oraz kwalifikowany instruktaż nowych pracowników. Do zadań organizacji należy również dokumentowanie szkoleń i ocena ich skuteczności.Podstawą systemu zarządzania jakością jest proces definiowany jako zbiór działań wzajemnie powiązanych lub wzajemnie oddziałujących, które przekształcają wejścia w wyjścia.

Aby wszystkie procesy w organizacji przebiegały bezproblemowo należy zapewnić odpowiednie kompetencje z myślą, że każdy pracownik wykonujący właściwie powierzone mu zadanie wpływa na jakość wyrobu.

Aby zrealizować założoną strategię i cele dotyczące systemów zarządzania jakością organizacja musi zapewnić w odpowiednim czasie środki, które będą jej potrzebne do wprowadzenia i udoskonalenia procesów. Najważniejszym zasobem każdej organizacji są ludzie posiadający niezbędne kompetencje do wykonywania powierzonych im działań.

Zgodnie z normą ISO 9001:2000 personel powinien być kompetentny w swojej pracy poprzez odpowiednie wykształcenie, szkolenie, umiejętności i doświadczenie.

Wg normy 9004:2001 natomiast, doskonalącej jakość w punkcie 6.2.1. organizacja jako pomoc w osiąganiu swoich celów doskonalenia funkcjonowania, zachęca personel do zaangażowania się i rozwoju przez:

  • Kreowanie warunków zachęcających do innowacji
  • Zapewnienie skutecznej pracy zespołowej

2. Szkolenia

Norma PN-ISO 10015: 2004 Zasady zarządzania jakością, będące podstawą norm z rodziny ISO 9000 kładą nacisk na znaczenie zarządzania zasobami ludzkimi i potrzebę odpowiedniego szkolenia personelu. W omawianej normie podano wytyczne pomocne organizacjom i ich personelowi podczas rozpatrywania zagadnień związanych ze szkoleniami.

Niniejsza norma kładzie nacisk na wpływ szkolenia na ciągłe doskonalenie i jest przeznaczona do pomocy organizacjom w zwiększeniu skuteczności i efektywności szkolenia jako inwestycji.

Szkolenie kierowane jest do pełnomocników do spraw systemu zarządzania jakością, ale również do pracowników działów personalnych, którzy często są właścicielami procesów zarządzania ludźmi w organizacji. Omawiane zagadnienia pomocne mogą być zarówno w zdefiniowaniu procesu jak i również udoskonaleniu jego funkcjonowania

3. Rozwój potencjału kadry - TROT

Czy można kogoś nauczyć innowacyjności lub kreatywności, czy są to cechy wrodzone poszczególnych jednostek? Według funkcjonujących stereotypów kreatywność, talent wynalazczy, są cechami wrodzonymi i nie można ich nabyć. Wiadomo jednak, że istnieje wiele czynników, które wpływają na zwiększenie innowacyjności i kreatywności w organizacjach, jak choćby kultura organizacji promująca postawę otwartą i akceptację błędów, właściwy klimat sprzyjający podejmowaniu nowych wyzwań, organizacja odpowiednich warunków pracy.

Kreatywność każdej jednostki jest funkcją trzech komponentów: wiedzy, umiejętności twórczego myślenia i motywacji. Menedżerowie mają bardzo duży wpływ na te komponenty.

Jednym z ważniejszych elementów metodyki TRIZ jest TROT - Teoria Rozwoju Osobowości Twórczej. Altszuller uważał ją za bardzo ważny fragment projektowanej przez siebie OTSM - Ogólnej Teorii Skutecznego Myślenia, której niestety nie zdążył ostatecznie uformować. Celowość przygotowania człowieka do pracy twórczej, innowacyjnej jest oczywista.

Przegląd proponowanych przez Altszullera metod pozwala stwierdzić, że preferował on w zasadzie klasyczne metody, znane od dawna, jako zalecenia pedagogiczne, wymieniane w różnych opracowaniach metodycznych pedagogiki ogólnej. Dla wypracowania cech, niezbędnych dla ukształtowania „osobowości twórczej” zdaniem Altszullera trzeba kierować się sześcioma punktami, wyznaczającymi etapy rozwojowe:

  1. Przede wszystkim ważny jest konkretny i duży cel, zadanie, któremu warto poświecić nawet kilkanaście i więcej lat życia.

  2. Konieczne jest zestawienie kompletu roboczych planów realizacji celu i regularna autokontrola ich wykonania

  3. Należy dążyć do wypracowania systematyczności

  4. Niezbędna jest dobra technika rozpracowywania problemów

  5. Konieczna jest wytrwałość, zdolność do konsekwentnej walki o swoją ideę

  6. Efektywność.

 

Szerzej na temat w/w metod w artykule: Teoria rozwoju osobowości twórczej (TROT) kadr w organizacjach – mojego autorstwa.

Rys 1 Trzy komponenty kreatywności

Badania wykazują, iż firmy zatrudniające najlepszych pracowników utrzymują dłużej przewagę nad konkurencją (rys.1). Poszukiwanie dobrze wykształconych i kreatywnych pracowników staje się głównym wyzwaniem dla organizacji.

Metody heurystyczne odgrywają istotną rolę w rozwiązywaniu problemów technicznych i organizacyjnych w przedsiębiorstwach. Sama heurystyka jest umiejętnością, zdolnością wykrywania nowych faktów oraz relacji między faktami, dzięki którym dochodzi są do nowych prawd.W 1964 roku autor TRIZ Henryk Saulowicz Altszuller wiedział już, że innowacyjna działalność człowieka opiera się na ujawnianiu praw rozwoju systemów, które można wykorzystać dla kreowania rozwiązań innowacyjnych.

Stało się jasne, że dla doskonaleniu metodologii rozwiązywania twórczych zadań potrzebny będzie system wychowania człowieka, który nie bałby się korzystać z tej technologii i umiał posłużyć się jej narzędziami.

4. TRIZ klasyka i TRIZ biznes

Zarządzanie innowacyjnością w firmie zawsze było jednym z najważniejszych zagadnień menedżerskich, a dziś powszechnie już wiadomo, że innowacyjność nie jest luksusem, a koniecznością. Świat biznesu stał się niezwykle dynamiczny i szybki, technika informacyjna i globalna łączność sieciowa eliminują granice, które pozwalały bezstresowo prowadzić przedsiębiorstwa. Rynek wymaga lepszej usługi, konkurencja - nawet wśród małych przedsiębiorstw - osiąga już globalną skalę. Jednocześnie nie istnieją niezmienne i wypróbowane metody, które mogłyby pomóc w innowacji w ramach działalności handlowej. W poszukiwaniu rozwiązań, coraz więcej ludzi biznesu zwraca uwagę na metodykę TRIZ.

i. Skrót TRIZ jest akronimem: „Teorii Rozwiązywania Innowacyjnych Zadań”, stworzonej w latach 40. – 80. w dawnym Związku Radzieckim, przez Henryka Saulowicza Altszullera, jako próba metodycznego podejścia do zadań wynalazczych.

ii. Pomimo że stosunkowo mało znany poza byłym ZSRR do końca ubiegłego wieku, obecnie stał się własnością całego świata. Coraz więcej przedsiębiorstw i organizacji gospodarczych na całym świecie zaczyna uważać TRIZ za najlepszą metodykę innowacji. Przykładowo: firma Samsung w Korei Południowej zatrudnia w pełnym wymiarze specjalistów TRIZ i każdy nowatorski projekt przechodzi tam przez ekspertów TRIZ.

Gdyby spróbować określić TRIZ jednym zdaniem, można by powiedzieć, że TRIZ zawiera procedury kreatywnej innowacji ze wsparciem bazy wiedzy.

W okresie, gdy większość głównych zasad przyjętych obecnie w metodyce TRIZ było odrzucanych przez nauki techniczne - metody, jakimi rozwiązywano problemy i generowano pomysły - były jednak w praktyce podobne pod każdym względem. Na przykład, TRIZ postuluje, że jednym z głównych „motorów” technologicznej ewolucji jest usuwanie sprzeczności technicznych (metoda, która była znana w filozoficznej koncepcji na długo przed TRIZ, natomiast TRIZ rozwinął tę koncepcję znacznie szerzej, w tak zwaną „przestrzeń technicznej innowacji”). Okazało się, że te same pomysły mogą być skuteczne w wielu innych dziedzinach: polityki, biznesu, ekonomii.

Wiadomo na przykład, że stare solidne modele (oczywiście wydające się solidnymi) nie dają sobie rady ze zmieniającym się środowiskiem biznesowym. Napotykają na swojej drodze przeszkody, do których nie zostały przygotowane, dlatego też takie modele szybko zostają zamieniane na nowe, zgodnie z potrzebami chwili.

Jedną z najważniejszych właściwości TRIZ jest to, że zdefiniował strategię i wzorce postępowania, niezbędne dla rozwiązywania sprzeczności; obie bardzo ogólne metody, jak: rozwiązywanie sprzeczności w czasie i przestrzeni oraz bardziej specyficzna, jak: „szukanie rozwiązania metodą wykonywania działań odwrotnych od zamierzonych”. Wysoki stopień abstrakcji uniezależnia zasady TRIZ od merytorycznej zawartości problemów.

Obecny system ogólnych metod i standardów TRIZ może być zastosowany we wszystkich systemach, służących generowaniu konkretnych wartości. TRIZ jest stosowany w technice, zarządzaniu, programowaniu, marketingu i reklamie oraz pedagogice, a ostatnio nawet w sztuce. Pomimo, że początkowo stworzony dla potrzeb rozwiązywania problemów technicznych, stopniowo rozwinął się do poziomu teorii, bazującej na uogólniającym podejściu heurystycznym, służącej rozwiązywaniu szerokiego spektrum problemów.

Metodyka TRIZ i jej metody mogą być używane w czterech obszarach:

  1. Do rozwiązywania specyficznych problemów, które są sformułowane jako zjawiska negatywne bądź niepożądane (produkt nie sprzedaje się tak szybo jak zakładano, sprzedaż spada, projekt upada);

  2. Do rozpoznania istniejącego systemu i znalezienia w nim tak zwanego „wąskiego gardła” i efektów niepożądanych, które można usunąć, bądź udoskonalić system przy pomocy metod TRIZ

  3. Do analizy istniejących już systemów i zaproponowania rozwiązań, które je ulepszą bądź stworzą nową technologię.

  4. Do przewidywania; jakie niepowodzenia mogą się przydarzyć nowemu projektowi i co należy zrobić, by im zapobiec.

Nowoczesny TRIZ, to metodyka, zawierająca wiedzę będącą kombinacją algorytmów rozwiązywania innowacyjnych zadań, ewolucji systemów, metod analitycznych i narzędzi analizowania i rozwiązywania problemów, systemu 50 elementarnych zasad i matrycy skojarzeń, technik rozwijania osobowości twórczej oraz systemu standardów.

Podsumowanie

Dzięki pracy z TRIZ - em nad trudnymi i złożonymi problemami, zamiast opierać się na czasochłonnych i często nieefektywnych poszukiwaniach możliwych rozwiązań, jesteśmy prowadzeni bezpośrednio do strefy „silnych” rozwiązań i w końcu do strefy rozwiązań o największym stopniu trafności.

TRIZ pokonuje „wektor inercji”. Przypadkowych metodami, możemy szukać „czarnego kota w ciemnym lesie” bez latarki. Większy las daje mniejsze szanse, aby znaleźć kota. Z TRIZ, jesteśmy skierowani bezpośrednio w dziedzinę mocnych rozwiązań, które są w stanie rozwiązać nasz problem.

Jako podsumowanie zastosowania TRIZ w biznesie przytoczono kilka przykładów z życia wziętych, które zostały rozwiązane za pomocą TRIZ [Souchkov Valeri, BREAKTHROUGH THINKING WITH TRIZ FOR BUSINESS AND MANAGEMENT: AN OVERVIEW, ICG Training & Consulting, www.xtriz.com, March 2007]:

  • Zwiększenie efektywności sprzedaży (przemysł),

  • Wygenerowanie nowych koncepcji marketingowych, które pomogły zwiększyć sprzedaż (usługi informatyczne),

  • Rozwiązanie pewnej liczby problemów w łańcuchu zaopatrzeniowym (przemysł),

  • Znalezienie nowego modelu biznesu (usługi marketingowe),

  • Rozwiązanie problemów podczas fuzji przedsiębiorstw (przemysł telekomunikacyjny),

  • Zwiększenie wydajności procesu szkolenia (usługi finansowe),

  • Odkrycie nowych rynków dla usług (rolnictwo),

  • Określenie nowych produktów oraz kombinacji produktów i usług (rolnictwo),

  • Zwiększenie stopnia idealności usług: zwiększenie wartości przy zmniejszeniu kosztów (usługi samochodowe),

  • Przewidzenie potencjalnych niepowodzeń w nowym modelu biznesu (usługi finansowe),

  • Stworzenie całkowicie nowej koncepcji reklamy (usługi internetowe),

  • Możliwość przewidywania krótko i długoterminowego rozwoju specyficznego produktu (usługi informatyczne).